The more I study, the more I know. The more I know, the more I forget. The more I forget, the less I know . So Why Study?

Thứ Ba, 19 tháng 7, 2011

LEXICAL AND SEMANTIC FEATURES OF A FINANCIAL, ACCOUNTING, AND BANKING ENGLISH TEXT

LEXICAL AND SEMANTIC FEATURES OF A FINANCIAL, ACCOUNTING, AND BANKING ENGLISH TEXT
Nguyen phuoc Vinh Co
College of Foreign Languges, University of Danang

ABSTRACT

   Although English has been given special emphasis in the field of education, secondary and tertiary alike in Vietnam; however, it still gets very little attention from the students at secondary and higher education as well as students in the specialised fields. The aim of this article is to give the most practical answer to problems facing students when dealing with a financial English text and to provide a detailed analysis of these problems by examining the most basic features of  a financial, accounting and banking English text. These findings indicate that the most characteristic features of  English for Special Purposes lie in its lexicon. The results of  these findings suggest that with a knowledge of the basic features of  terminology of  financial English, learners, readers and translators may get  access to English for Specific Purposes as far as the financial, accounting and banking English is concerned.
Keywords: ESP, specialized English, terms, terminology, vocabulary
1. Introduction
Regarded as the most widely used international language [11,187], the language of science and commerce [4,6], and the language of modernization and technological advancement in developing countries [2,12], English may be called a living language not only in our time but throughout history. With such great role and wide importance of English, it is a paradox that a great number of Vietnamese students seem unenthusiastic about learning  this language. Here and there in Vietnamese mass media, we read and hear the complaints: ‘Why can’t students who graduated from college speak English?’ (The ‘Youth’ newspaper (bao Tuoi tre) published on Monday, February 8, 2008). ‘The gaps in specialised English.’ (The  Labourer newspaper (bao Nguoi lao dong) published on Monday, December 28, 2009). One of the biggest problems facing students of general English and specialised English is that they don’t have a seft-taught method: the autonomy in learning, the quest of knowledge, the distribution of time, constant practice, observation and so on. Moreover, for ESP students, specialised English is a ‘strange land’ and they themselves are ‘strangers’ in a strange land. They are all ‘too often reluctant dwellers in a strange and uncharted land’ [these words are cited in Hutchinson & Waters 4,158], in other words, most of them were familiar with the comfortable environs of general English and when they have to face a specialised text, they may suddenly find themselve having to read texts whose content they know little or nothing. As a result, “The gaps in specialised english” in Vietnamese colleges and universities occur. That is the main reason why the paper will present and analyse the most basic characteristics of a financial, accounting and banking text to provide English students in general and ESP students in particular with necessary and basic knowledge when dealing with a financial, accounting and banking text.
2. The chacteristic of  specialised English
First, it is necessary to specify that the characteristic of  specialised English , including medical English, technical English, business English…etc lies in its lexicon. Although terminology usually only makes up a low percentage of a text: 5%-10% (Newmark [6,151]), : only 9% of the total range of lexis (Inman (1978) cited in Hutchinson & Waters [4,166]), it is the biggest challenge for its learners, readers, and translators.
3. The characteristic of financial, accounting, and banking English
Secondly, business English covers many subjects and professions, therefore; the meaning of a word is usually related to one/more than one subject such as accounting, finance, banking, marketing…etc. The words and terms are used with one meaning of a subject/ profession such as ‘balance sheet’ (Accounting): a document showing a company’s financial position  and wealth at a particular time, often the last day of its financial year, ‘building society’ (Finance): an organization providing financial services to customers, especially lending money in the form of mortgages to buy a house or flat and paying interests to savers, ‘deposit’ (Banking): an amount of money paid into a bank account or held in a bank account, especially when it is earning interest, ‘golden hello’ (HR), loss leader’ (Marketing). The words and terms have more than one subject and profession such as ‘amortize’ (Accounting & Finance), ‘above-the-line’ (Accounting & Marketing). The word ‘turnover’ alone is used with the meaning of  4 subjects/professions: 1. (Accounting), 2. (HR), 3. (Commercial), 4. (Finance), moreover; the meaning of a specialised word usually lies in a simple word such as ‘bear’ (Finance): a person who sell shares, a particular currency,etc., hoping to buy them back later at a lower price because they think prices are going to fall rather than rise, a compound noun such as ‘sleeping beauty’ (Finance): a company, especially one with attractive features such as a large amount of cash, that other companies would like to buy, but that has not yet received any offers, a phrase such as ‘pay-as-you-earn’, a prepositional phrase such as ‘above bar’ (Finance): at a price that is above the original value when shares and bonds were first made available, a phrasal verb such as ‘bring sth forward’ (Accounting): to move a total sum from the bottom of one page or column of numbers to the top of the next…etc., and other characteristics we will discuss in this paper.
4. The morphological characteristic of financial, accounting, and banking English
4.1 Simple words
According to Greenbaum [2,439], some of  the most frequent words in the English language are simple: they cannot be divided into smaller meaning segments. Financial, accounting, and banking English has simple words such as ‘asset’, ‘bear’, ‘capital’, ‘debit’, ‘earnings’, ‘fraud’,etc., and most words are composite in that they have a recognizable internal structure. We know the adjective ‘friendly’ (Finance) means ‘about an attempt to buy or gain control of a company’ that the directors of the company that is to be bought want and are willing to accept’ consists of ‘friend’- plus ‘ly’ because ‘friend’ occurs as a word by itself and ‘ly’ is found with the meaning ‘having the qualities of’ in other words (scholarly). English in the area of finance has composite words such as ‘advancer’, ‘decliner’, ‘dishonour’, ‘unfriendly’, ‘allowance’ and so on.
4.2 Compound words
According to Close [1,120], compound nouns consist of two or more  words joined together to form a single lexical unit. According to Longman Business English Dictionary [10,vi], compound nouns make up a large part of  the vocabulary of business English. Newmark [6,145]  states that new collocations (noun compounds or adjective plus nouns) are particularly common in the social sciences and computer language. In Greenbaum’s view [2,441], compounding (or composition) is one of the four main processes that results in the formation of new words. Nguyen and Ton [8,5] point out that collocations (noun plus nouns and adjective plus nouns) are one of the most characteristic features of  financial, accounting, and banking English. The corpus of  the collocations of  compound nouns in ‘Longman Business Dictionary’ given by these two authors shows that the word ‘account’ has 65 collocations; ‘asset’ has 13 collocations; ‘balance’ has 14 collocations and so on.
Some compounds consisting of  verb + preposition also add to the terminology of finance, accounting, and banking such as ‘buy-back’, ‘buy-in’, ‘take-out’, ‘take-over’, ‘turn-over’, ‘write-back’, ‘write-down’, ‘write-off’ and so on.
The few compounds, typical of legal English, on the pattern count noun + adjective that take  the plural inflexion on the noun as in attorneys general, notaries public, courts-martial are also present in financial English such as ‘accounts payable’, ‘bills receivable’, ‘shares outstanding’ and so on.
Some examples of compounds given below will show that  they themselves are the problems for anyone learning, reading, and translating a financial text: (dormant) account, (liquid) asset, (idle) balance, (baby) bond, (cooperative) bank, (red-chip) company and so on.
4.3 Phrasal words
Some phrases (conversion from phrases to adjectives), though not common, also present in financial English as in ‘above-par’, ‘below-par’, ‘above-the-line’. ‘below-the-line’ and so on.
4.4 Phrasal verbs
Verbs are made up of two or more words. According to Close [1,25], constructions on the pattern of verb + preposition are very common in English. However, we see only a few verbs in financial English as in ‘to buy out’, ‘to bring/ carry forward’, ‘to carry down’, ‘to take out’, ‘to take over’, ‘to write back’ and so on.
4.5 Long premodified and postmodified noun phrases
Another fairly common characteristic in financial terminology is long premodified and postmodified noun phrases. The long premodified noun phrases are as in ‘public sector borrowing requirement’, ‘pay-in-kind debenture’, ‘acid test ratio’, ‘accelerated cost recovery system’, ‘accounts receivable turnover’, etc., Besides them, we also see the long postmodified noun phrases as in ‘lender of last resort’, ‘law of diminishing returns’, ‘return on capital employed’, ‘balance brought down’, ‘amount falling due after one year’, ‘work(s) in process/ progress and so on.
4.6 Abbreviations
The most common of all  abbreviations in the area of finance  is the acronyms derived from the initials of several words as in ‘C.O.D’ (cash on delivery), ‘S.W.I.F.T’ (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications) or the letters represent elements in a compound or just parts of a word as in ‘GHQ’ (General Headquarters), ‘LBO’ (leveraged buyout), ‘deb’ (debenture). These acronyms are fairly familiar to specialised English students but are new to general English studends when it comes to translating a financial text.  The following  are the examples of  some acronyms in financial English:
a.     Why do most M & A’s fail ?
b.    They predict an increase in EBIT of 23%.
c.     EBITDA is expected to reach $ 2 billion this year.
4.7 Culture in the terminology of finance, accounting, and banking
What is meant by ‘culture’ here is ‘culture-bound terms’. Harvey,[3,2] defines culture-bound terms as  the terms which ‘refer to concepts, institutions and personnel which  are specific to the source language culture. Any readers, learners, and translators for a financial text must have had some problems with a range of culture-bound terms as in: ‘bulldog market’, ‘bear’, ‘bull’, ‘bull market’, ‘shark’, ‘cats and dogs’, ‘white knight’, ‘black knight’, ‘red herring’, ‘wildcat’  and so on.
4.8 The difference between British English and American English in the area of finance, accounting, and banking
This is a most significant characteristic because the difference between them sometimes faces learners, for example , the British use ‘debtors’ (the amounts of the money that are owed to a company which are recorded as assets on its BALANCE SHEET) when Americans use ‘accounts receivable’.
British English: Annual General Meeting, Articles of Association, authorized share capital,  barometer stock,  base rate,  bonus issue, bridging loan, building society, etc.
American English: Stockholders Meeting, bylaws, authorized capital stock, bellwether stock,  prime rate, stock dividend,  bridge loan,  savings and loan association, etc.
4.9 The oppositions or contrasts in financial English
One of the characterisics (typical of  financial English) is the strong oppositions or contrasts  in  financial English as in ‘assets’ / ‘liabilities’, ‘credit’ / ‘debit’, ‘income’ / ‘expenditure’, ‘output’ / ‘input’, ‘supply’ / ‘demand’, ‘bear market’ / ‘bull market’, ‘premium’ / ‘discount’, etc., Learners should pay much attention to these oppositions because they are typical of  financial English.
4.10 The lexical productivity in financial English
By lexical productivity, first, we mean ‘derivatives: words that have been developed or produced from other words such as ‘speculate’ (v), ‘speculation’ (n), ‘speculator’ (n), ‘speculative’ (adj). This is one of the ways to enlargen vocabularies. Secondly, lexical productivity is also one of the main features in the types of specialised English owing to the new developments in the fields of science, technology, economics, computing, etc. For example, as far as computing is concerned, this field develops and produces: ‘mouse’, ‘etiquette’, ‘emoticon’, etc.
In the field of business, however, lexical productivity is clearly shown in subjects/ topics as in ‘accounting’, ‘finance’, ‘banking’, ‘marketing’, ‘ law’, ‘insurance’, etc., and is arranged in clear divisions and subdivisions. Look at the arrangement of  the subjects/ topics and divisions and subdivisions in the book on the vocabularies and knowledge of finance written by MacKenzie, [5,44]:
Subject/ topic :       Banking
Division          :       Personal Banking
Subdivision    :        A. Current Accounts
:        B. Banking Products and Services
:        C. E-Banking
Take, Subdivision B, for example. This will give us a range of  financial terms as in ‘loan’, ‘overdraft’, ‘mortgage’, ‘standing order’, ‘bank transfer’, ‘
banker’s order’, ‘foreign currency’,’traveller’s cheque’, etc.
5. The semantic characteristic of  financial, accounting, and banking English
5. 1 General English words with specialised English senses
Semantically, the first and most basic characteristic is that general English words have specialised senses. We will come across  these terms in a financial text such as ‘asset’, ‘balance’, ‘capital’, ‘dishonour’, ‘earnings’, ‘facilities’, ‘gain’, ‘honour’, and many other terms. It is worth noting that these specialised terms, when combining with other terms, usually give us a collocational pattern that may sound odd in everyday English but is common collocations in financial English. The following four familiar verbs when collocating with the noun ‘debt’ easily give us ambiguity in meaning, for example, ‘to service a debt’, ‘to forgive a debt’, ‘to retire a debt’, and ‘to restructure/ to reschedule a debt’ and its collocations as compound nouns such as ‘debt service’, ‘debt forgiveness’, ‘debt retirement’ and ‘debt restructuring’.
5.2. Polysemous words with a specialised English sense
Secondly, polysemous words with one or more than one specialised sense canbe sound frequent. Take two words ( ‘return’ and ‘interest’ ) from ‘Oxford Advanced Learner’s Dictionary’ as an example. The word ‘return’ has 10 senses, one of  which refers to ‘financial subject’/‘topic’, (the amount of profit or income that you get from a particular investment), and the word ‘interest’ has 8 senses, two of which refer to ‘financial area’ (1. the extra money you pay back when you borrow money or that you receive when you invest money, 2. a share in business or company and its profits). The following examples will illustrate this point:
Ex. 1. Shareholders are expecting to see some RETURN from their investment.
Ex. 2. Bond INTEREST is fixed, but earnings per share are growing.
Ex. 3. He has a 15% controlling INTEREST in the new company.
5.3. Polysemous words with many specialised senses
Apart from the terms given in Section 3, the phenomenon of polysemous words is also one of  the fairly common features in the terminology of finance, accouting, and banking. In ‘ Oxford Business English Dictionary’, the word ‘credit’ has 8 senses, four of which refer to specialised senses. 1. (Commerce): an arrangement that you make with a bank,  shop/store, etc., to be able to buy things now and pay for them later. 2. (Finance): money that financial institutions lend to business, governments and people. 3. (Accounting): an amount that is written in a company’s financial account to show an increase in money that the company owes or a decrease in the value of the assets. 4. (Accounting): an amount of money that is paid back or owed to you, because you paid too much. The following examples will be given in the order of  subjects/topics:
Ex. 1. I bought it on CREDIT.
Ex. 2. It is unlikely that the bank will extend additional CREDIT to the firm.
Ex. 3. Produce a trial balance to ensure that CREDITS equal the debits.
Ex. 4. We will issue you with a CREDIT for any damaged  goods that you return.
  5.4. The most characteristic feature in terms of meaning of  financial, accounting and banking English
Of all semantic features given above, it may be said that compound nouns in terms of meaning as well as formation are the most characteristic. According to Quirk & et al. [ 9,1020], semantically, compounds can be seen to be isolated from ordinary syntactic constructions by having a meaning which may be related to but can not simply be inferred from the meaning of its parts. For example, ‘a hothouse’ (‘a heated glass building for growing plants’) is a type of  building with a special use, but its last element has enough common with the uses of the word ‘house’ for us to recognize the resemblance. Greenbaum [2,458] makes a distinction beween compounds and phrases, which consist of  two or more words that  are grammatically related: a large card, beautiful pictures. Therefore, according to him, ‘sleeping partner’ is ambiguous between phrase (‘partner who is sleeping’) and compound (‘partner who does not take an active role’). Among the 65 words (adjectives, nouns, phrase) collocating with ‘account’ (see 4.2), the following words are compounds in terms of  Quirk’s  definition on compounds and Greenbaum’s distinction between phrases and compounds: 1. call/call deposit account. 2. current account. 3. demand account. 4. deposit account. 5. dormant account. 6. instant access account (demand account). On the other hand, it is difficult to see anything in common between the ordinary noun ‘dog’ and second element in the compound ‘hot dog’( a sausage in a sandwich). This is also present in financial English compounds such as ‘window dressing’, ‘true and fair view’, ‘sleeping beauty’, ‘windfall’, ‘white knight’, ‘black knight’, ‘cash cow’, ‘whistle blower’, ‘fallen angel’, ‘due diligence, etc.
 6. Conclusion
Understanding the features of the terminology of  financial, accounting and banking English (structure and semantics alike) is the initial but basic step to  provide learners/ readers with a passport (indispensable knowledge) to a ‘strange’ land. ‘Characteristic features of financial, accounting, and banking’given above, though useful and indespensable, is  just a beginning step (discovery steps). To master financial, accounting, and banking English, what learners, readers, and translators need is ‘another step’ (consolidation steps): a method for vocabulary development with constant and hard practice. That is really your own STEP into the field of financial, accounting and banking English.
Appendix I: the following are the terms (simple and composite) in the area of finance, accounting and banking
: Accelerate, accept/acceptance, account, accretion, accrue, acquisition/ acquisitive, active, actuals, admission, advance/advancer, advice, agio, allow/allowable/ allowance, amortizable/amortization/amortise/ze, analyse/ze, annuity, apportionment, appropriate, arbitrage/arbitrageur, aval.
B : Back, backwardation, balance, bear/bearer/bearish, bellwether, bid, bill, billing, block, bond, book(s), boom, bounce, bourse, broker, bull/bullish.
C : Call/callable, cap/capping, capitalise/ze/capitalised/zed, check/cheque, chip, clear/clearer/clearing, collateral, collect, consolidator, control, compound, cost(s) cover, credit, creditors.
D: Dealings, dear, debenture, debit, debt/debtor/debtors, decliner, deduct/ deductible, degearing, delist, dematerialise, deposit/, depreciate, derivative, devalue, dilute, discount, dishonour, distribute, dividend, draw.
E: Encash, endorse, equity/equities, exchange, excise, exercise, expire, exposure, extraordinary.
F: Facility/facilities, factoring, float/flotation/floatation, floater, floor, foreclosure, forfaiting, fund, futures.
G & H: Gainer, gearing, gilts, giro, giver; hedge, holding, honour, hostile, hyperinflation
I & J: Illiquid, imprest, inactive, inbound, indenture, index, insolvency/insolvent, interest, inventory/inventories, issue, item, junior, junk.
K & L: Knock, ledger, leverage/leveraged, levy, liability/liabilities, liquid/liquidate/liquidation/liquidator, liquidity, list/listing, lodgment, loss .
M & N: Margin, mature, maturity, merger, mortgage, narration, negotiate, net, nominal, nominee.
O & P: Offering, operation, option, originate, par, participate, placement, payables, portfolio, premium, prepayment, progressive, provision, public.
Q & R: Quotation, quote, quoted, raid, ratchet, rate, rating, realise, recapitalize, receipt, receivables, reconcile, redeem, redeemable, redemption, redeploy, remit/remittance, retire/retirement, return, revalue, revenue(s), review, risk.
S: Secure/secured, securitise/ze, securitization, security, senior, serial, series, service, session, share, short, soft, solvency/solvent, speculate/speculation/speculative/ speculator, spot, spread, stake, stock, subordinated, surplus, surrender, syndicate/syndicated.
T & U: Tarriff, tenor, tippee, tipper, trade/trader/trading, tranche, translate/translation, trust, unaudited, uncashed, undated, undercapitalized, underlying, underwrtite, unlisted, unsecured.
V & W & X & Y & Z:Variance, vest, volume, voucher/vouching, writer,  yield.
Appendix II: the following are the terms that can be combined with other words in a two-word partnership, e.g. ‘capital asset’, ‘liquid asset’, ‘net current asset’ and ‘asset backing’, ‘asset chopping’, ‘asset tripper’…etc.
A: Acceptance, account(s), accountant, accounting, acquisition, agreement, allocation, allowance, analysis, analysist, annuity, application, assessment, asset, assurance.
B : Balance, bank, banking, benefit, bid, bill, bond, bonus, book(s), borrowing, broker, budget, business, buyer.
C: Call, capital, centre, certificate, charge, cheque/check, clause, company, contract, control, cost, credit, creditor, currency, curve.
D: Damage(s), deal, dealing, debenture, debt, deficit, deposit,  depreciation, discount, dividend, duty.
E: Earnings, economy, equity, exchange, expenditure, expense.
F: Fee, finance, financing, fund, futures.
G & H: Gilts, goods, growth, guarantee, holiday, house.
I: Income, index, indicator, industry, inflation, insurance, interest, inventory, investment, investor, invoice, issue.
L: Labour, land, law(s), leader, lease, letter, leverage, liabilities, liability, loan, loss.
M & N: Management, manager, margin, marginal, market, marketing, merger, mix, money, mortgage, note.
O & P: Offer, offering, office, option, order, payment, period, plan, point, policy, power, premium, price, product, profit, provision.
R & S & T: Rate, rating, ratio, return, revenue, risk, sale, security, selling, service, share, tax, taxation, term(s), trade, trading, trust
U & V & Y: Value, yield.
REFERENCE

[1]. Close, R.A. (1975), A Reference Grammar for Sudents of English, Longmam Group, Ltd.
[2]. Greenbaum, S. (1996), English Grammar, Oxford University Press.
[3]. Harvey, M. (2003), A beginner’s course in legal translation: the case of culture-bound terms. Retrieved November 7, 2010 from http://www. tradulex.org/Actes2000/harvey.pdf
[4]. Hutchinson, T & Waters, A. (1987), English for Specific Purpose, CUP.
[5]. MacKenzie, I . (2007), Financial English, CUP.
[6]. Newmark, P. (1988), Textbook of  Translation, Prentice Hall International.
[7]. Newmark, P. (1993), Paragraphs on Translation, Multilingual Matters Ltd.
[8]. Nguyen, Phuoc Vinh Co & Ton, Nu Thanh Thao . (2010), Mot Cach Hoc Thuat Ngu Tieng Anh Tai Chinh, Ke toan va Ngan Hang. (A Way to Learn Financial, Accounting and Banking English). Retrieved January 9, 2011 from the library of Vietnam OpenCourseware Web site: http://voer edu.vn/Content/m32298/1.1/
[9]. Quirk, R & et al, (1980), A Grammar of  Contemporary English, Longman.
Dictionaries:
[10]. Longman Business English Dictionary (2007), Longman.
[11]. Longman Dictionary of Language Teaching & Applied Linguistics, (1999), Longman.
[12]. Oxford Business English Dictioary (2005), Oxford University Press.
[13]. Tu Dien Kinh Te – Kinh Doanh  Anh – Viet (2000), Nguyen Duc Dy & et al, Science and Technics Publishing House.

VĂN HÓA VÀ NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP XÉT TỪ GÓC ĐỘ DỊCH THUẬT


    VĂN HÓA VÀ NGÔN NGỮ TRONG GIAO TIẾP XÉT TỪ GÓC ĐỘ
                                                              DỊCH THUẬT         
                   CULTURE AND LANGUAGE IN COMMUNICATION IN TRANSLATION
                                
                         
                                 nguyễn phước vĩnh cố
                                          Trường Đại học Ngoại ngữ Đà nẵng

Tóm tắt:
Bài báo giới thiệu sơ lược nhiều khía cạnh văn hóa và ngôn ngữ nhằm cung cấp cho người dịch (biên/phiên dịch) nói riêng và sinh viên ngoại ngữ nói chung sự hiểu biết hơn về giao tiếp qua các nền văn hóa (phong cách giao tiếp lời nói, ngôn ngữ và thế giới quan). Bài báo cũng nghiên cứu phạm trù lịch sự của Brown và Levinson và phương châm hội thoại của Grice và đặt biệt quan niệm ‘lễ phép’ trong giao tiếp ở các cộng đồng nói năng của các nền văn hóa Phương Đông vốn bị chi phối bởi lễ giáo Khổng Tử và các quy tắc hành vi của nó để dịch hình thái xưng hô và vấn đề giao văn hóa như tình dục, lời khen.
Abstract:
The paper briefly presents many aspects of culture and language to provide translators/interpreters in particular and students of forein languages in general with a greater awareness of communication across cultures (verbal communication styles, language and worldview). The paper also looks at politeness proposed by Brown and Levinson and Gricean maxims and especially the concept ‘deference’ in in communication in speech communities of  Eastern cultures always determined and controlled by Confucianism and its rules of  behaviour in the translation of address forms and cross-cultural communication problems such as sex language and compliments.
Keywords: culture, language, cross-cultural, verbal communication, deference.
I.Mở đầu
Xin mở đầu bài viết bằng những ví dụ sinh động của Wilaiwan Kanittanan trong một bài viết về giảng dạy ngôn ngữ [9]. Những ví dụ này, dù liên quan đến chuyện văn hóa và ngôn ngữ từ tiếng Thái sang tiếng Anh cụ thể là cách thức “chào hỏi”, “xưng hô”, “trò chuyện”... nhưng những đặc trưng văn hóa và ngôn ngữ ở tiến Thái từ những ví dụ này lại có nét tương đồng với tiếng Việt và có khác biệt khi đối chiếu với tiếng Anh.
a. Chào hỏi
Một sinh viên Thái sẽ gặp giáo viên dạy tiếng Anh của mình trên đường tới một hiệu sách và chào hỏi thầy mình.            
- Good morning, Mr Johnson. Where are you going?                                         
b. Xưng hô
Một sinh viên Thái trẻ đang mừng lễ Giáng sinh với một gia đình người Mỹ
Chủ nhà: Sunne why don’t you just call me “Mary”? Mrs Watson sounds very
formal.
Sunne: Yes, thank you, Mrs Watson.
c. Trò chuyện
 Khi trò chuyện, người Thái đôi khi hỏi những câu hỏi mà ở nền văn hóa Thái rất
đỗi bình thường nhưng với người phương Tây thấy rất ư riêng tư.
                                                                                                                                            
- Người Thái: Yes, you have spent quite a long time in Asia and how old are you now?
d. Ngôn ngữ mang tính quy quy thức giao tiếp                                                     
- Người phương Tây: I just won a scholarship.
- Người Thái: We have to celebrate. You have to give me a treat.
II. Nội dung
1. Văn hóa và ngôn ngữ
1.1 Văn hóa và từ vựng
Trong tiếng Anh, ta có thể nói “You should talk to my brothers in the corner”. Tuy nhiên, theo Condon và Yousef [4] việc dịch từ brother” sang tiếng Nhật lại không dễ dàng chút nào ở câu trên. Đơn giản là vì ở tiếng Nhật, không chỉ có một từ duy nhất để chỉ từ brother. Tiếng Nhật có từ “anh” (older brother), từ “em” ( younger brother) và một từ khái quát gần gần với từ “ sibling” (anh/chị/em) và từ này được dùng nhiều hơn nhưng không tương đương chính xác với từ “brother”.
1.2 Văn hóa và từ xưng hô
Ai từng học tiếng Pháp, Tây Ban Nha, Đức và Nga ắt sẽ phải lúng túng khi phải
chọn lựa giữa một “you” (trang trọng) và một “you”(thân mật). Ở tiếng Anh lại
không có sự phân biệt như vậy. Lyons [8] (dẫn theo Hatim và Mason) nghiên cứu hình thái xưng hô “tu” (thân mật) và “vous” (trang trọng) trong kiệt tác nổi tiếng của Tolstoy “Anna Karenina” trong đó các nhân vật thuộc giới quý tộc Nga thường sử dụng hình thái xưng hô “tư” và “vư” tùy theo mối quan hệ vốn có của họ, phản ánh sự thay đổi tình cảm và tâm lý  nhưng đôi lúc họ cũng chuyển sang tiếng Pháp mà giai cấp xã hội của họ chỉ cho phép dùng hình thái xưng hô “vous”, bằng cách này họ tránh sự lựa chọn giữa hai hình thái xưng hô tiếng Nga “vư” được xem là quá trang trọng đến lạnh lùng và “tư” quá đỗi thân mật vì vậy nguy hiểm. Đáng lưu ý bản dịch tiếng Anh của tác phẩm “Anna Karenina” đã không chuyển được ý nghĩa của việc chuyển đổi từ “tư” sang “vư”.
1.3 Văn hóa và giao tiếp
Các hãng bảo hiểm nhật khuyên người mua bảo hiểm của hãng khi đang du lịch ở Mỹ cần phải tránh lối hành xử đậm chất văn hóa của con người Nhật là luôn mồm nói “ xin lỗi” nếu họ bị liên đới vào một tai nạn giao thông . Ở Nhật “ xin lỗi là một hành vi truyền thống để biểu hiện thiện ý và giữ gìn mối hòa thuận trong xã hội ngay cả khi người xin lỗi không có lỗi gì cả. Nhưng ở Mỹ lời xin lỗi được xem là nhận tội và có thể đưa đến việc du khách Nhật chịu trách nhiệm về tại nạn đó mà đáng ra lỗi không thuộc về họ .
1.4 Văn hóa và ngôn ngữ không lời
Một vòng tròn đươc hình thành với ngón tay cái với ngón tay trỏ, một cử chỉ hết sức phổ biến tại Mỹ. Đối với người Mỹ: Mọi sự đều tốt đẹp. Đối với người Nhật: Bạn đang nói về tiền bạc. Đối với người Pháp: Cái gì đó không giá trị. Đối với người Hi Lạp: Đó là một cử chỉ tuc tĩu. Vậy người Mỹ bằng cách dùng cử chỉ không lời đó có thể vô tình xúc phạm người Hy Lạp.
1.5 Văn hóa và dich thuật
Ai biết đã từng thử dịch ý tưởng từ một ngôn ngữ này sang một ngôn ngữ khác đều biết sự giao tiếp qua các nền văn hóa có thể là một thách thức. Một bản dịch vụng đôi lúc có thể gây sự buồn cười. Ví dụ: một loại sữa đặc có nhãn hiệu là “ Pet” của người Mỹ được hãng sản xuất vô tình  giới thiệu vào thị trường nói tiếng Pháp mà không hề biết rằng từ pet” trong tiếng Pháp có nghĩa là “đánh rắm”.
1.6 Văn hóa và ngôn ngữ tình dục
- “That’s why Ken’s fucking me?”
- “Threesomes are huge right now” – “They’re the blow job of the 90’s”
- “Oral sex is God’s gift to women. You can get off without a worry of pregnancy”
-“But if you don’t go down on him, how do you expect him to go down on you?”
- “What was the blow job of the 80’s? – “Anal sex”
- “I only give head to get head” – “Me, too”
- “Blow job tug of war”
- “Will  you at least lick my balls?
                                                            Trích trong phim “Sex and the city”
1.7 Văn hóa và câu mở đầu cuộc hội thoại qua điện thoại
Theo Edward [6], ở Pháp, lời mở đầu trong giao tiếp qua điện thoại thường bao gồm lời xin lỗi vì người Pháp cho rằng mình đã xâm phạm đời tư của ai đó.
- Người được gọi: Allô?
- Người đang gọi: Allô? Je suis désolé de vous déranger. Est-ce que j’peux parler  à Marie-France? (‘Hello? I’m terribly sorry for disturbing you. Can I speak to Marie-France?’)
Trong giao tiếp qua điện thoại ở Mỹ, lời mở đầu như trên là không phổ biến. Như vậy, trong hai nền văn hóa tương đối giống nhau nhưng lời mở đầu trong giao tiếp qua điện thoại lại khác nhau. Kết quả là người Pháp nhận thấy người Mỹ là bất lịch sự thì người Mỹ lại thấy lúng túng bởi lời xin lỗi của người Pháp mà họ cho là quá khách sáo và không có nghĩa.
1.8 Văn hóa và kinh doanh
Khi quảng cáo xà phòng Camay tại Nhật vào năm 1983, Protector & Gamble đã gặp một trở ngại bất ngờ trong một pha quảng cáo thương mại trên truyền hình. Khi một phụ nữ Nhật đang thư giản trong bồn tắm xa xỉ đầy bọt xà phòng thì người chồng bước vào và hỏi xà phòng vợ đang dùng là loại gì. Pha quảng cáo này vốn rất được ưa thích tại Mỹ và các nước Châu Âu nhưng tại Nhật thì thất bại hoàn toàn vì ở Nhật người ta thường phản đối người đàn ông bước vào phòng khi phụ nữ đang tắm cho dù người đó là vợ mình.
 2. Văn hóa là gì? Ngôn ngữ là gì?
Để làm rõ các vấn đề nêu trên, cơ sở lý thuyết quan trọng nhất là trả lời câu hỏi: Văn hóa là gì? Ngôn ngữ là gì? Có hay không, những ảnh hưởng văn hóa đối với ngôn ngữ? Kế đến là dùng một số quan niệm về ngôn ngữ để giải mã vấn đề văn hóa trong giao tiếp. Xin trích một số nhận định về văn hóa và ngôn ngữ dù rất ngắn gọn nhưng ở mức độ nào đó đã trả lời một phần các câu hỏi trên.
- Mọi hành vi văn hóa đều có tính khuôn mẫu. [E.Sapir, dẫn theo R.Lado,7]
- Các nền văn hóa là hệ thống được cấu kết các hành vi có tính khuôn mẫu. [7]
- Ngôn ngữ có tính biểu tượng. [4]
- Ngôn ngữ là tinh thần dân tộc. [ Humboldt, dẫn theo Nguyễn Văn Chiến , 10]
- Ngôn ngữ không chỉ đơn thuần là một chuỗi các biểu tượng có các tính chất võ
đoán mà qua đó các ý tưởng được diễn tả. Ngôn ngữ là sự ảnh hưởng quan trọng đối với văn hóa, là một trong những biểu tượng chứa cảm xúc nhất của nền văn hóa và một dân tộc [4].

- Trước khi đi vào vấn đề, ta hãy thử xem câu hỏi “Where are you going?(phần mở đầu, mục a) dưới góc độ các nhận định văn hóa và ngôn ngữ vừa nêu. Câu hỏi này dù hết sức quen thuộc với người Thái nhưng khiến cho người giáo viên Anh lúng túng tìm câu trả lời. Thực ra người Thái không quan tâm việc “Thầy giáo đi đâu ?” Câu hỏi này là một lời chào và xét về mặt chức tương đương với câu “how are you?” Đây là một trong những chức năng quan trọng trong giao tiếp : chức năng đưa đẩy” (Phatic communion) do nhà nhân chủng học Malinowski đặt tên . Dù có vẻ như phổ quát nhưng chức năng này thay đổi từ nền văn hóa này đến nền văn hóa khác ở một vài  khía cạnh.Trước hết các biểu thị hình thái rất đặc ngữ và khác nhau. Nhiều câu đưa đẩy là những cấu truc lạ lẫm như (how do you do?). Một số sử dụng khuôn mẫu như “Hello” trong tiếng Anh và rất nhiều dạng khác là câu hỏi và câu trả lời. Mặc khác nếu người ta không quen thuộc với hình thái và chức năng của các khuôn mẫu như thế thì việc trả lời các câu hỏi có chức năng “đưa đẩy” này có vẻ như không mấy dễ dàng gì. Người nói tiếng Anh có thể bị ngạc nhiên khi biết rằng một số người nói tiếng Anh không phải là dân bản ngữ thường phải suy ngẫm khi được hỏi “How are you?”hoặc “How are things?”. Vậy còn lâu một số người Anh, Mỹ, Úc đang ở Việt Nam, Nhật, Thái mới biết được rằng câu hỏi: “Anh/ chị đi đâu đấy?” có chức năng giống như : “Anh/chị sức khỏe thế nào?”. Ở Nhật câu trả lời thông thường là: “Đi đây một tí (Chotto soko made)”. Người Việt theo Trần Ngọc Thêm [13] “Bác đi đâu đấy?”... Hỏi mà không cần trả lời, nghe trả lời và hoàn toàn hài lòng với những câu trả lời kiểu Nhật: “Tôi đi đằng này một tí” hoặc trả lời bằng cách hỏi lại: “Cụ đang làm gì đấy?” Đáp: “Vâng, Bác đi đâu đấy?”. Nguyễn Văn Chiến [10] nhận xét cú phát ngôn: “ Cậu đi đâu đấy?” hay “Anh/chị đã ăn sáng chưa?” là những hành vi văn hóa có tính khuôn mẫu: Lời chào hỏi ở người Việt Nam. Mặc dù, trên cấu trúc hình thức, có những phát ngôn là câu hỏi. Thoạt nhìn bài báo đề cập khá nhiều khía cạnh văn hóa và ngôn ngữ nhưng, tựu trung bài báo chỉ giới hạn trong việc dịch từ xưng hô và ngôn ngữ tình dục xét dưới góc độ “phép lịch sự”.
2. Các phong cách văn hóa giao tiếp bằng lời nói
Theo Adler và Rodman [1] mỗi một ngôn ngữ có một phong cách độc đáo của riêng mình mà phân biệt nó với các ngôn ngữ khác. Và khi giao tiếp dùng phong cách lời nói từ một nền văn hóa này tới một nền văn hóa khác thì các vấn đề sau đây có thể xảy ra.
2.1 Trực tiếp (nói thẳng vấn đề)-Gián tiếp(nói quanh co)
Nhà nhân chủng học Edward [1] nhận diện hai cách thức văn hóa khác biệt khi sử dụng ngôn ngữ. Cách thức thứ nhất được gọi là low-context cultures” (Những nền văn hóa sử dụng ngôn ngữ chủ yếu để diễn tả ý tưởng càng rõ, càng logic càng tốt). Đối với người giao tiếp sử dụng phương thức này, ý nghĩa của lời nói nằm ở từ được nói ra. Trái lại “high- context cultures” là những nền văn hóa xem ngôn ngữ là cách thức giữ gìn sự hòa thuận chứ không gây lúng túng cho người khác bằng cách nói thẳng. Người giao tiếp thuộc các nền văn hóa này biết cách khám phá nghĩa từ ngữ cảnh mà thông báo được phát đi. Người Mỹ và Canada coi trọng việc nói thẳng và tỏ vẻ thiếu kiên nhẫn với lối nói vòng vo. Trái lại, người Nhật, người Triều Tiên ưa thích khuôn mẫu “high- context”. Vì ở những nền văn hóa này việc giữ gìn sự hòa thuận vốn rất được coi trọng và người giao tiếp sẽ kị việc nói thẳng vốn được coi là hành vi đe dọa thể diện người khác. Ví dụ, từ “không” (no) hiếm khi được sử dụng trong giao tiếp và có thể được thay thế bởi “hơi khó một chút” (a bit difficult). Từ “đồng ý” cũng có thể không đồng ý nhưng chỉ hàm ý rằng người ta hiểu lời thỉnh cầu. Ví dụ “Tôi sẽ xem xét về điều đó” (I’ll think about it). Đối với người Mỹ sẽ có nghĩa là có một khả năng chấp nhận trong khi với một người Nhật lại có thể là một cách nói lịch sự thay vì nói “không”.
2.2 Tỉ mĩ (lê thê)-Súc tích (cô đọng)
Được biết người nói tiếng Ả Rập thường sử dụng ngôn ngữ phong phú hơn, biểu cảm hơn hầu hết người giao tiếp dùng Tiếng Anh. S quả quyết và cường điệu quá thái có vẻ như nực cười trong tiếng Anh lại là nét đặc trưng phổ biến ở tiếng Ả Rập. Để chuyển được nghĩa mình đã rất “no”, người khách phải tiếp tục lập đi lập lại từ “không” một vài lần kèm theo một lời thề như: “Thượng đế ơi!” hoặc “Xin thề có thượng đế”. Tính súc tích có thể nhận diện được ở nền văn hóa mà sự im lặng được coi trọng. Ví dụ ở các nền văn hóa người da đỏ. Cách thức phổ biến nhất để giải quyết các tình huống xã hội mơ hồ là giữ im lặng.
2.3 Trang trọng-Thân mật
Tính thân mật đặc trưng cho các mối quan hệ ở các nước như Mỹ, Canada và Úc hoàn toàn khác biệt với tính trang trọng, nói nôm na là việc ý tứ trong việc sử dụng từ ngữ thích hợp ở các nước phương Đông. Lấy Triều Tiên làm ví dụ. Ngôn ngữ nước này phản ánh hệ thống tầng bậc mối quan hệ theo quan điểm Khổng giáo. Vì vậy nó có các từ vựng đặc biệt dành cho các giới tính khác nhau, mức độ thân mật khác nhau .... Ví dụ có nhiều mức độ trang trọng khác nhau để nói chuyện với người lớn tuổi, người thân quen và người hoàn toàn xa lạ.
3. Ngôn ngữ và thế giới quan
Có hai quan niệm được các nhà  ngôn ngữ học đề xuất a) Thuyết quyết định ngôn ngữ b) Thuyết tương đối ngôn ngữ.
3.1 Thuyết quyết định ngôn ngữ
Quan niệm rằng thế giới quan của một nền văn hóa được hình thành và phản ánh bởi ngôn ngữ các thành viên của ngôn ngữ đó nói. Ví dụ nổi tiếng nhất về thuyết này là quan niệm người Eskimo có một số lượng lớn từ vựng để chỉ từ “Tuyết” (ước tính có đến 100 từ).
3.2 Thuyết tương đối ngôn ngữ
Thuyết này cho rằng ngôn ngữ có ảnh hưởng lớn đến nhận thức người sử dụng nó. Như một học giả đã nói: “ Cái khác biệt giữa các ngôn ngữ là không .Một khía cạnh của thuyết tương đối dễ dàng dược chứng minh vì chúng ta có thể chỉ một số vật mà chắc chắn diễn tả các nghĩa ở một số ngôn ngữ liên quan đến các nền văn hóa khác nhau .Ví dụ một số ngôn ngữ có một số từ không có tương đương chính xác trong tiếng Anh . Ví dụ: Lao (quan thoại Bắc kinh): một danh xưng tôn kính để gọi người lớn tuổi cho ta thấy tầm quan trọng của họ trong gia đình và xã hội.
3.3 Ký hiệu học
Một quan điểm hữu ích khác về ngôn ngữ do Moris đề xuất  được gọi là kí hiệu học. Theo Moris, kí hiệu học gồm ba ngành: a) cú học, b) nghĩa học, c) dụng học và trong dụng học chúng tôi đặc biệt chú ý “phép lich sự” của Brown và Levinson và nguyên lí “hội thoại” của Grice để nghiên cứu một số vấn đề về văn hóa và ngôn ngữ trong bài báo này.
3.3.1 Phép lịch sự và quan điểm của Brown và Levinson
Nói tới nguyên lí lịch sự là nói tới khái niệm thể diện. Brown và Levinson [3] phân biệt hai loại thể diện:
-Thể diện dương: Mong muốn có sự đồng tán, yêu thích tức là bản thân khẳng định được sự đồng tình và tôn trọng của người khác.
-Thể diện âm: Không mong muốn người khác áp đặt cho mình tức là hành vi của mình không gặp phải trở ngại tức người khác.
Trong nghiên cứu phép lịch sự, Brown và Levinson phân biệt chiến lược lịch sử dương: (Chiến lược biểu thị tính gần gũi, thân mật và quan hệ tốt đẹp giữa người nói và người nghe) với chiến lược lịch sử âm: (Chiến lược chỉ khoảng cách xã hội giữa người nói và người nghe). Các từ ngữ chỉ phép lịch sự gm các khác biệt giữa lời nói trang trọng và lời nói thân mật và việc xử dụng hình thái xưng hô. Tuy nhiên, trong nghiên cứu ngôn ngữ, phép lịch sự được biểu thị ở hai điểm chính sau :a) Ngôn ngữ biểu thị như thế nào, khoảng cách xã hội giữa người nói và các mối quan hệ đóng vai trò khác nhau giữa họ. b) Hành thể diện, tức là cố gắng thiết lặp duy trì và giữ thể diện trong khi trò chuyện được thực hiện như thế nào trong một số cộng đồng nói năng. Các ngôn ngữ khác nhau ở chỗ chúng diễn tả phép lịch sự như thế nào. Trong việc diễn tả phép lịch sự qua việc sử dụng hình thái xưng hô cụ thể , tiếng Anh và tiếng Việt khác nhau ở các đặc điểm chính sau. Tiếng Anh thuộc về các ngôn ngữ diễn tả phép lịch sự dựa vào cá nhân, tiếng Việt dựa thuộc các ngôn ngữ diễn tả phép lịch sự dựa vào các chiến lược lịch sự quy định bởi các chuẩn mực xã hội. Chính vì vậy ở tiếng Anh phép lịch sự cần được tập trung nghiên cứu nhưng ở tiếng Việt, cái gọi là lễ phép (deference) phải đặc biệt chú trọng. Lễ phép trong giao tiếp ở các cộng đồng nói năng Phương Đông thường bị chi phối bởi lễ giáo Khổng Tử. Đây chính là khác biệt chủ yếu về ngôn ngữ qua các nền văn hóa  giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Điển hình nhất là khi xem xét cặp đại từ xưng hô ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai trong tiếng Anh “I và You khi đem so sánh đối chiếu với tiếng Việt thì ngoài một số đại từ ngôi một  và ngôi hai thì hệ thống xưng hô tiếng Việt còn sử dụng từ thân tộc (kinship) có số lượng gấp hàng chục lần (có khoảng 34 cặp) và có chức năng tương đươngvới cặp đại từ I và You. Từ đây có thể nói trong hệ thống xưng hô tiếng Anh hiện tượng chỉ dùng từ I – ngôi thứ nhất số ít và You – ngôi thứ hai (ít và nhiều) là một phương sách tạo ra khoảng cách (chiến lược lịch sự âm) và ở tiếng Việt hiện tượng dùng từ thân tộc trong xưng hô là một phương sách tạo ra sự gần gũi (chiến lược lịch sự dương). Xét từ góc độ giao tiếp đây chính là yếu tố văn hóa quan trọng nhưng xét từ góc độ dịch thuật bên cạnh yếu tố văn hóa người dịch còn phải tính đến các yếu tố khác như các loại dịch (tương đương hình thức hay tương đương động), các loại văn bản (thông tin, biểu cảm...), mục đích của dịch...vv.
3.3.2 Nguyên lý hội thoại và phép lịch sự
Theo Grice [dẫn theo Nguyễn Đức Dân,11], nguyên lý cộng tác gồm một nguyên lý khái quát bao trùm và bốn phương châm.
-          Nguyên lý cộng tác: Hãy làm cho phần đóng góp của mình ở một giai đoạn mà cuộc hội thoại được xem xét đúng như mục đích hay phương châm mà cuộc đối thoại đòi hỏi và mình đã chấp nhận tham gia.
-          4 phương châm:
-          Phương châm lượng: Đưa ra lượng thông tin đúng như (nó) được đòi hỏi
-          Phương châm chất: Nói năng phải đúng
-          Phương châm liên quan: Những điều nói ra phải có liên quan đến hội thoại
-          Phương châm phương thức: Nói năng phải rõ ràng, khác biệt
Nhìn chung, các phương châm có thể tóm ọn như sau: Làm thế nào để mỗi phương châm có hiệu lực và hiệu quả trong giao tiếp. Bất kì một sai lệch nào khỏi các phương châm trên đều được người tham dự (hội thoại) hiểu là sự hàm ý (implicature). Nói cách khác bên cạnh tuân thủ bốn phương châm và bằng cách như vậy tạo ra điều mà Grice gọi là hàm ý hội thoại (conversational implicature). Ví dụ, phát ngôn Do you know what time is it?” nếu được dùng như một câu hỏi sẽ chuyển nghĩa “I do not know the time: I wish to know the time”. Levinson [2, dẫn theo Mona Baker] gọi loại nghĩa này là hàm ý thông thường. Nếu cũng phát ngôn này và dùng như một câu hỏi tu từ, đúng ngữ cảnh với một ngữ điệu thích hợp, nó có thể có nghĩa: “You are very late”. Đây là điều mà Grice gọi là hàm ý hội thoại. Hàm ý này nãy sinh do người nói vi phạm phương châm chất vốn đòi hỏi sự chân thật: (nói năng phải đúng). Vậy sự vi phạm bất kì hoặc một vài phương châm nói trên có thể dẫn đến hàm ý hội thoại. Cho dù có một số đề xuất cho rằng nguyên lí cộng tác và các phương châm của Grice là phổ quát nhưng một số nhà ngôn ngữ không dễ dàng chấp nhận điều này. Cần lưu ý là có vẻ như các phương châm của Grice phản ánh trực tiếp các quan niệm được cho là có giá trị trong thế giới nói tiếng Anh, ví dụ sự chân thật, ngắn gọn và liên quan. Những phương châm này không nhất thiết có cùng giá trị ở nền văn hóa khác và người ta cũng không mong muốn nó làm nền tảng lý tưởng cho việc giao tiếp. Loveday [2, dẫn theo Mona Baker] quả quyết rằng tiêu chí chính xác ngôn ngữ được ưa chuộng ở văn hóa phương Tây không thể xem là điều hiễn nhiên và không được mỗi xã hội thừa nhận một cách  phổ biến. Câu hỏi quan trọng nhất là liệu bốn phương châm do Grice đề xuất là thấu đáo và liệu có một phương châm nào đó phổ quát hơn ở các nền văn hóa khác nhau không?
3.3.3. Nguyên lí cộng tác và phương châm : Nói năng phải lịch sự”
Theo Mona Baker [2] chính bản thân Grice cũng thừa nhận rằng bốn phương châm là một danh sách chưa đầy đủ và gợi ý thêm những phương châm khác như “hãy nói năng lịch sự” (Be polite). Ở một số nền văn hóa có vẻ như Phương châm “nói năng phải lịch sự” quan trọng hơn hẳn các phương châm khác. Loveday [2, dẫn theo Mona Baker] giải thích rằng từ “Không” gần như là một từ thóa mạ trong tiếng Nhật vì vậy lối nói lập lờ, tránh né, thậm chí là nói dối được ưa thích hơn. Theo Condon và Yousef [4], có vẻ như có khoảng 20 khác nhau để chuyển nghĩa của từ đó mà không phải dùng từ “không” một cách trực tiếp. Nếu đúng vậy, điều này gợi ý rằng các phương châm chất (nói năng phải đúng) và cách thức (nói năng phải rõ ràng) đã không được đếm xỉa gì khi người ta xem xét lich sự ở một số nền văn hóa. Hẳn điều này sẽ gây sự giao thoa văn hóa trong hội thoại. Theo Gibney [2,dẫn theo Mona Baker] khi Tổng thống Nixon bày tỏ lo lắng về sự xuất khẩu gia tăng của ngành dệt Nhật sang Mỹ với Thủ tướng Sato vào năm 1970. Ông Sato đã trả lời là: “zensho shimasu” được dịch nguyên văn là: “Tôi sẽ giải quyết vấn đề đó như tôi có thể”. Đối với Nixon, câu này có nghĩa là: “Tôi sẽ quan tâm về điều đó” tức là Sato sẽ giải quyết vấn đề và tìm cách cắt giảm xuất khẩu. Tuy nhiên, đối với Sato, đó chỉ là cách lịch sự để chấm dứt cuộc đàm thoại. Theo Nguyễn Quang [12], ở hành động khen một bé sơ sinh, tác động của việc ‘cấm kị’ đóng một vai trò nổi trội trong văn hóa và ngôn ngữ Việt. Người Việt không nói: “Cháu bé trông xinh quá” thay vào đó họ dùng từ “trộm vía” trước lời khen “Trộm vía, cháu bé trông xinh quá”. Hoặc dùng cách nói ngược “Cháu bé trông dể ghét chưa kìa”. Theo Lương Quang Luyện [14], từ “trộm vía” là một hiện tượng không thể dịch được nhưng xét từ góc độ giao thoa văn hóa, hai ví dụ trên có thể tương ứng chức năng với lời khen của ngôn ngữ Anh là: “He/She looks really cute”.và ngược lại khi chuyển câu trên sang tiếng Việt xét theo phương châm ‘nói năng phải lịch sự’ thì câu trên phải được dịch là: “Trộm vía, cháu bé trông xinh quá”/“Cháu bé trông dể ghét chưa kìa”. Rõ ràng phép lịch sự là một quan điểm tương đối vì vậy các nền văn hóa khác nhau có các tiêu chí khác nhau về hành vi lịch sự. Các nền văn hóa cũng có các ý tưởng khác nhau về điều khác nhau về điều “ cấm kị” và  “không cấm kị”. Chẳng hạn, tình dục là một vấn đề “ cấm kị” ở một số nền văn hóa phương Đông nhưng ở phương Tây “ chuyện đó” là “chuyện nhỏ”. Vậy nếu người dịch gặp các từ có bốn chữ cái (các từ chỉ các cơ quan sinh dục cũng như những từ tục tĩu trong tiếng Anh thường là những từ có bốn con chữ như “cunt, ball, cock, fuck,...” hoặc các ngôn ngữ tình dục như “oral sex”, “blow job”, “fellatio”, “cunnilingus”, “To go down on”... thì giải pháp nào người dịch phải chọn lựa cho phù hợp với độc giả của ngôn ngữ dịch (ở đây là người Việt) vốn ảnh hưởng sâu sắc lễ giáo Khổng tử. Vậy một số ngữ cảnh dịch phải chọn lựa , xem xét góc độ văn hóa, xem ra phương châm “nói năng cho lịch sự” quan trọng hơn tính chính xác nhiều[2]. Trong tiếng Việt có những từ ngữ lịch sự như: “chuyện ấy”, “chuyện đó”, “chuyện người lớn”, “cái đó”, “cái ấy” có thể dùng để thay thế các hoạt động “tình dục” hoặc các từ chỉ bộ phận “sinh dục”. Vì vậy, người dịch có thể quyết định “loại bỏ”, “thay thế” những từ ngữ xúc phạm độc giả ở ngôn ngữ dịch. Vậy câu “Let’s find a hotel and have a fuck” (Chúng ta đi tìm khách sạn nghỉ, em nhé.), từ “have a fuck” bị loại bỏ. I’ve fucked Mary”, từ “đã làm chuyện đó” có thể thay cho “fucked”. “Have you forgotten your tampons”, từ “cái gì đó” thay cho “your tampons”. Quan trọng không kém ở tiếng Việt  chỉ những tình huống đầy nhạy cảm này người dịch có thể dùng từ Hán-Việt vốn mang sắc thái trang trọng và thanh nhã trong khi đó thuần Việt lại có sắc thái trung hòa, khiếm nhã. Vậy các từ “fellatio” “cunnilingus”, “oral sex”, “to go down on”.. có thể dịch là: “khẩu dục”. Việc có thêm một phương châm “nói năng cho lịch sự” mà tầm quan trọng của nó nổi trội hơn các phương châm khác ở  một số nền văn hóa cắt nghĩa các quyết định khôn ngoan của người dịch ở những tình huống nói trên.
III. Kết luận
Văn hóa và ngôn ngữ là một đề tài rộng và phức tạp và thay đổi dù có những trải nghiệm ở nền văn hóa khác nhưng người dịch phải thừa nhận: “ Tôi mới đến vùng đất này lần đầu” chính vì vậy khi bước vào lĩnh vực này lời khuyên sau đây của các nhà văn hóa và ngôn ngữ (Condon & Yousef)[4], nhà dịch thuật (Phan ngọc)[14]: “nhập gia tùy tục” có đáng cho chúng ta suy ngẫm không?
                                     TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Adler & Rodman (2006), Understaning Human Communication, Oxford Universty Press.
[2]. Baker, M. (1992), In Other Words: A Coursebook on Translation, Routledge.
[3]. Brown, P&S.Levinson (1987), Politeness: Some Universals in Language Usage, Cambridge Universty Press.
[4]. Condon. C & Yousef. S (1975), An Introduction to Intercultural Communication. Macmillan Publishing Company.
[ 5]. Drew, R. (2002), English for International Negotiations, NXB Thành Phố HCM.
[6]. Edward, F (2004), Language: Its Structure and Use, Thomson Wadsworth.
[7]. Lado, R ( 1960). Linguistics across Cultures. The Universty of Michigan Press.
[8]. Hatim & Mason (1990). Discourse and the Translator. Longman.
[9]. Paper on Translation,  Aspect, Concepts & Implications. SEAMEO Regional Language Center (1993).
[10] Nguyễn văn Chiến (2004), Tiến Tới Xác Lập Vốn Từ Vựng Văn hóa Việt. NXB Khoa Học Xã Hội.
[11]. Nguyễn Đức Dân (1998), Ngữ Dụng Học T.1.NXB Giáo Dục.
[12]. Nguyễn Quang (2004), Một Số Vấn Đề Giao Tiếp Nội Văn Hóa Và Giao Văn Hóa. NXB Đại Học Quốc Gia Hà Nội.
[13]. Trần Ngọc Thêm (1999), Cở Sở Văn Hóa Việt Nam. NXB Giáo Dục.
[14]. Những Vấn Đề Ngôn Ngữ và Dịch Thuật, Trường ĐHSP Ngoại Ngữ Hà Nội (1993).